Türev Araçlar Rehberi
Genel Bankacılık
Forward (Alivre) Sözleşmeler: Teslimatı gelecekte belirli bir vadede yapılacak olan bir ticari ürünün veya finansal aracın fiyatını bugünden sabitleyen sözleşmelerdir. Organize olmayan (tezgâh üstü) piyasalarda işlem görürler ve bu nedenle standart bir yapıları yoktur; sözleşme koşulları alıcı ve satıcı tarafından esnek bir biçimde belirlenir. Anlaşma, her iki tarafı da vade tarihinde belirlenen fiyattan işlemi gerçekleştirmekle yükümlü kılar ve bu sözleşmelerde takas merkezi gibi bir güvence mekanizması bulunmaz.
Vadeli İşlem (Futures) Sözleşmeleri: Organize piyasalarda işlem gören ve asgari tüm ana unsurları düzenleyici otoriteler/borsalar tarafından standartlaştırılmış sözleşmelerdir. Forward sözleşmelerinden en büyük farkı, tarafların taahhütlerini yerine getirmemesi (temerrüt) riskine karşı takas merkezinin güvencesi altında olmalarıdır. Bu güvenceyi sağlamak için de başlangıç ve sürdürme teminatı gibi bir teminat sistemi kullanılır.
Opsiyon Sözleşmeleri: Belirli bir varlığı, önceden belirlenen bir fiyattan, belirli bir tarihte veya tarihe kadar alma veya satma hakkını belli bir prim karşılığında alıcıya veren sözleşmelerdir. Opsiyonu alan kişi (hisse sahibi) bu işlemi gerçekleştirip gerçekleştirmemekte serbestken, opsiyonu satan taraf talep edilmesi halinde ürünü satmaya/almaya zorunludur. Opsiyon alanın zararı sadece ödediği primle sınırlıyken getirisi sınırsızdır; satan tarafın ise elde edeceği getiri prim tutarıyla sınırlıyken zararı sınırsız olabilir. Temel olarak alım (call) ve satım (put) opsiyonları olarak ikiye ayrılırlar.
Swap Sözleşmeleri: İki taraf arasında belirli bir süre için finansal araçların, nakit akışlarının veya ödemelerin karşılıklı olarak değiştirilmesi (takas edilmesi) amacıyla tezgâh üstü piyasalarda yapılan anlaşmalardır. En yaygın kullanılan türleri, sabit ve değişken faizli ödemelerin değiş tokuş edildiği faiz oranı swapları ile anapara ve faiz ödemelerinin farklı para birimleriyle takas edildiği döviz swaplarıdır.
Ayrıca kaynakta, geleneksel türev araçların dışında kâr fonksiyonları farklı özelliklere bağlı olan ve Egzotik Türev Ürünler olarak adlandırılan yapılandırılmış araçlar (Asya tipi opsiyonlar, Bermuda tipi opsiyonlar, Swaptions, Barrier opsiyonları, DCD vb.) da yer almaktadır.
Vadeli İşlem (Futures) Sözleşmeleri: Organize piyasalarda işlem gören ve asgari tüm ana unsurları düzenleyici otoriteler/borsalar tarafından standartlaştırılmış sözleşmelerdir. Forward sözleşmelerinden en büyük farkı, tarafların taahhütlerini yerine getirmemesi (temerrüt) riskine karşı takas merkezinin güvencesi altında olmalarıdır. Bu güvenceyi sağlamak için de başlangıç ve sürdürme teminatı gibi bir teminat sistemi kullanılır.
Opsiyon Sözleşmeleri: Belirli bir varlığı, önceden belirlenen bir fiyattan, belirli bir tarihte veya tarihe kadar alma veya satma hakkını belli bir prim karşılığında alıcıya veren sözleşmelerdir. Opsiyonu alan kişi (hisse sahibi) bu işlemi gerçekleştirip gerçekleştirmemekte serbestken, opsiyonu satan taraf talep edilmesi halinde ürünü satmaya/almaya zorunludur. Opsiyon alanın zararı sadece ödediği primle sınırlıyken getirisi sınırsızdır; satan tarafın ise elde edeceği getiri prim tutarıyla sınırlıyken zararı sınırsız olabilir. Temel olarak alım (call) ve satım (put) opsiyonları olarak ikiye ayrılırlar.
Swap Sözleşmeleri: İki taraf arasında belirli bir süre için finansal araçların, nakit akışlarının veya ödemelerin karşılıklı olarak değiştirilmesi (takas edilmesi) amacıyla tezgâh üstü piyasalarda yapılan anlaşmalardır. En yaygın kullanılan türleri, sabit ve değişken faizli ödemelerin değiş tokuş edildiği faiz oranı swapları ile anapara ve faiz ödemelerinin farklı para birimleriyle takas edildiği döviz swaplarıdır.
Ayrıca kaynakta, geleneksel türev araçların dışında kâr fonksiyonları farklı özelliklere bağlı olan ve Egzotik Türev Ürünler olarak adlandırılan yapılandırılmış araçlar (Asya tipi opsiyonlar, Bermuda tipi opsiyonlar, Swaptions, Barrier opsiyonları, DCD vb.) da yer almaktadır.
